ن. بایندور: هویت آذربایجانی بیجار گروس به روایت آثار باستانی و تاریخی
به گواه تاریخ، شهرستان بیجار گروس در طول 1400 سال گذشته همواره در حوزه جهان ترک قابل تعریف بوده است تا این که در سال ۱۳۲۵ براساس تقسیمات سیاسی و البته ترک_ستیزانه ی پهلویان به همراه شهرستان قروه از آذربایجان منفک و به استان همدان محلق و در اواخر دهه ی چهل با تشکیل استان_سنندج به این استان سنجاق می شود؛ حدود ۶۰ اثر باستانی ،تاریخی و مذهبی در بیجار گروس معرفی،ثبت و ضبط شده اند که همه این آثار تاریخی و مذهبی به دست ترکان و در عصر حاکمیت ترکان مسلمان بنا شده است.
آثار تاریخی بیجار گروس:
بازار بیجار: سرای امیر تومان در ضلع غربی و تمیچه حاج شهباز در ضلع شرقی بازار توسط معمار تبریزی بنا شده است – مربوط به دولت فخیمه قاجار
برج اوشقون بابا : روستای عربشاه بیجار- مربوط به امپراطوری سلجوقیان
برج اوچ گنبدخان : روستای اوچ گنبد خان منطقه ی کرانی – عصر صفویان
برج یئنگی ارخ : واقع در روستایی به نام یئنگی ارخ در 60 کیلومتری شمال بیجار- دوره صفویه
حمام قدیمی شهر یاسوکند: اواسط عصر قاجاریه
محوطه تاریخی یاسوکند: دوره سلجوقیان
پل تاریخی صلوات آباد: میراثی از سلاطین تورک صفوی بر روی طولانی ترین رود آذربایجان(قیزیل اوزن) – در ۱۴ کیلومتری بیجار
پل قجور: بر روي رودخانة قزل اوزن نزديك روستاي قجور احداث شده و در مسير جاده ی كاروانرو زنجان – بيجار قرار دارد.
آثار مذهبی:
مسجد خسروآباد گروس : قاجاریه ( 1299-1195 ه ق) /
بقعه پیر خضر روستای قاضی قوشچی – عصر قاجاریه
امامزادگان شهر پیره تاش(پیرتاج) – عصر سلجوقیان
مسجد جامع شهر بیجار – عصر قاجاریه
آثار باستانی و تاریخی بیجار گروس:
قلعه باستانی قمچقای واقع در روستایی به نام قمچقای و 40 کیلومتری بیجار- مربوط به سه هزار سال قبل از تجاوز آریایی ها به ایران
تپه ی باستانی روستای قراتوره
تپه ی چوغا – بیجار
تپه ی قلعه بیجار – مرکز شهر
تپه ی گرگین- روستای گرگین از توابع یاسوکند
تپه ی قلعه – چنگیزقالا ی بیجار
محوطه باستانی شهریاسوکند
